{"id":1409,"date":"2026-10-21T21:49:02","date_gmt":"2026-10-21T21:49:02","guid":{"rendered":"https:\/\/beyondyesterday.org\/ro\/?page_id=1409"},"modified":"2026-10-22T05:43:47","modified_gmt":"2026-10-22T05:43:47","slug":"journal","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/journal\/","title":{"rendered":"Ditar"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"byj\"><header class=\"byj-hero\"><div class=\"byj-hero-img\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_eu_arhiva2.webp\" alt=\"C\u0103t\u0103lin D. Constantin duke shqyrtuar nj\u00eb pllak\u00eb xhami n\u00eb Arkivin e Manastirit\"><\/div><div class=\"byj-hero-txt\"><p class=\"byj-kicker\">Ditar arkivi dhe terreni<\/p><h1>\u00c7far\u00eb tregon sfondi<\/h1><p class=\"byj-lead\">Fotografit\u00eb e v\u00ebllez\u00ebrve Manaki nuk mbarojn\u00eb te korniza. Nj\u00eb detaj n\u00eb sfond shtron nj\u00eb pyetje. Nj\u00eb arkiv, nj\u00eb mal ose nj\u00eb njeri i takuar rrug\u00ebs i p\u00ebrgjigjet, ndonj\u00ebher\u00eb pas nj\u00eb shekulli. I sh\u00ebnoj k\u00ebtu zbulimet, ashtu si\u00e7 vijn\u00eb.<\/p><\/div><\/header><nav class=\"byj-index\"><a href=\"#londra\"><span>01<\/span><b>Lond\u00ebr, 1907<\/b><i>Burri para teatrit<\/i><\/a><a href=\"#bitola-1909\"><span>02<\/span><b>Manastir, 1909<\/b><i>Dy oficer\u00eb t\u00eb lindur n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit<\/i><\/a><a href=\"#plovdiv\"><span>03<\/span><b>Plovdiv, 1916\u20131919<\/b><i>\u00c7far\u00eb kishte n\u00eb korniza<\/i><\/a><a href=\"#sliven\"><span>04<\/span><b>Sliven<\/b><i>Malet nuk p\u00ebrputheshin<\/i><\/a><a href=\"#laista\"><span>05<\/span><b>Laista, 1898<\/b><i>E nj\u00ebjta minut\u00eb, n\u00eb tri vende<\/i><\/a><a href=\"#korce\"><span>06<\/span><b>Kor\u00e7\u00eb<\/b><i>Nj\u00eb kambanore dhe nj\u00eb kull\u00eb<\/i><\/a><a href=\"#bitola-1911\"><span>07<\/span><b>Manastir, 1911<\/b><i>Nj\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb t\u00eb vetme<\/i><\/a><\/nav><section class=\"byj-ch\" id=\"londra\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">01<\/span><span class=\"byj-stamp\">Lond\u00ebr \u00b7 1907<\/span><h2>Burri para teatrit<\/h2><p class=\"byj-where\">Arkivi Manaki, Manastir<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-k=\"london\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_london.webp\" alt=\"Negativ n\u00eb xham i thyer: Janaq Manaki para Criterion Theatre, Lond\u00ebr\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"london|50|50|1\" data-cap=\"Negativ n\u00eb xham, arkivi Manaki, Manastir.\">Midis negativ\u00ebve n\u00eb xham t\u00eb Manastirit, nj\u00ebri nuk p\u00ebrputhet me t\u00eb tjer\u00ebt. \u00cbsht\u00eb thyer n\u00eb pes\u00eb copa, t\u00eb ngjitura dikur s\u00ebrish, me boshll\u00ebqe t\u00eb zeza aty ku humb\u00ebn ciflat. Nj\u00eb burr\u00eb me kapel\u00eb bomb\u00eb dhe pallto t\u00eb err\u00ebt q\u00ebndron n\u00eb trotuar, me di\u00e7ka n\u00ebn sqetull. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb figur\u00ebn nuk ka asnj\u00eb qeleshe, asnj\u00eb kube, asnj\u00eb minare. Pas tij duket nj\u00eb fasad\u00eb me harqe, kolona dhe statuja n\u00eb kamare; pran\u00eb saj, nj\u00eb zyr\u00eb daktilografimi dhe nj\u00eb karroc\u00eb q\u00eb pret. Mbishkrimet jan\u00eb n\u00eb anglisht. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb paktat fotografi t\u00eb arkivit Manaki ku Ballkani mungon.<\/p><p data-f=\"london|47|80|2.6\" data-cap=\"Janaq Manaki, n\u00eb trotuar.\">Burri \u00ebsht\u00eb Janaqi. Dihej se kishte shkuar n\u00eb Lond\u00ebr p\u00ebr pajisjen q\u00eb do t\u2019ia ndryshonte jet\u00ebn: nj\u00eb kamer\u00eb filmike Bioscope, me num\u00ebr serie 300, nga e cila merr sot emrin festivali i filmit dokumentar n\u00eb Manastir. Nuk dihej kur. Enciklopedit\u00eb thon\u00eb 1905, disa historian\u00eb 1906.<\/p><p data-f=\"london|50|64|3.4\" data-cap=\"Charles Wyndham \u00b7 Criterion Theatre \u00b7 Miss Mary Moore.\">P\u00ebrgjigjja ishte n\u00eb mure. I zmadhova afishet cop\u00eb pas cope, mes plasaritjeve t\u00eb xhamit. N\u00eb shiritin mbi der\u00eb, <em>Charles Wyndham<\/em> dhe <em>Miss Mary Moore<\/em>, drejtori i teatrit dhe aktorja e tij kryesore. N\u00eb tabel\u00ebn pran\u00eb, <em>Criterion Theatre<\/em>.<\/p><p data-f=\"london|52|56|3.6\" data-cap=\"\u00abThe Liars\u00bb, komedia e Henry Arthur Jones.\">Mbi hyrje, me shkronja t\u00eb m\u00ebdha, titulli i shfaqjes: <em>The Liars<\/em>. G\u00ebnjeshtar\u00ebt.<\/p><p data-f=\"london|50|50|1.15\" data-cap=\"Criterion Theatre, Piccadilly Circus, 1907.\">Komedia e Henry Arthur Jones u vu n\u00eb sken\u00eb n\u00eb Criterion dy her\u00eb. Her\u00ebn e par\u00eb m\u00eb 1897, me tjet\u00ebr kast. At\u00ebher\u00eb Janaqi ishte n\u00eb Janin\u00eb dhe sapo kishte nisur t\u00eb fotografonte. Her\u00ebn e dyt\u00eb, <em>The Liars<\/em> u rikthye m\u00eb 13 prill 1907 dhe u shfaq nj\u00ebqind net\u00eb, deri m\u00eb 15 tetor, kur e z\u00ebvend\u00ebsoi <em>The Mollusc<\/em>. <a href=\"https:\/\/www.criterion-theatre.co.uk\/documentdownload.axd?documentresourceid=3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Arkivi i teatrit<\/a> e vendosi fotografin\u00eb mes prillit dhe tetorit 1907.<\/p><p data-f=\"london|42|62|1.8\" data-cap=\"Kat\u00ebr minuta nga Rupert Street 48.\">Mbetej harta. M\u00eb 1907 Charles Urban, q\u00eb prodhonte dhe shiste aparatet Bioscope, e kishte firm\u00ebn n\u00eb Rupert Street 48. Nga dera e tij deri te hyrja e Criterion-it jan\u00eb kat\u00ebr minuta n\u00eb k\u00ebmb\u00eb. Janaqi nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb turist i humbur n\u00eb Piccadilly. \u00cbsht\u00eb disa hapa larg dyqanit ku blen aparatin.<\/p><p>K\u00ebtu zhvendoset nj\u00eb dat\u00eb e historis\u00eb s\u00eb kinemas\u00eb. Filmi i par\u00eb i v\u00ebllez\u00ebrve, me gjyshen e tyre Maia Despa duke tjerr\u00eb lesh n\u00eb Avdhela, nuk mund t\u00eb jet\u00eb i vitit 1905. U xhirua pas kthimit t\u00eb Janaqit nga Londra, m\u00eb 1907, si\u00e7 propozon edhe Emil \u021a\u00eercomnicu te <em>Ioan D. Manakia \u00een documente din arhiva Societ\u0103\u021bii de Cultur\u0103 Macedo-Rom\u00e2n\u0103 (1906\u20131948)<\/em>, botuar m\u00eb 2024. Ka shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jet\u00eb xhiruar n\u00eb fund t\u00eb ver\u00ebs, para se vlleh\u00ebt e Avdhel\u00ebs t\u00eb zbrisnin kopet\u00eb n\u00eb dim\u00ebrore.<\/p><\/div><\/div><figure class=\"byj-film\"><video src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_despa.mp4\" muted loop playsinline preload=\"metadata\"><\/video><figcaption>Maia Despa duke tjerr\u00eb n\u00eb Avdhela. Filmi i v\u00ebllez\u00ebrve Manaki, 1907. Burimi: Kinoteka e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut.<\/figcaption><\/figure><p class=\"byj-coda\">Nj\u00eb komedi p\u00ebr g\u00ebnjeshtrat, e shfaqur nj\u00ebqind net\u00eb n\u00eb Lond\u00ebr, korrigjoi nj\u00eb dat\u00eb q\u00eb enciklopedit\u00eb e p\u00ebrs\u00ebrisin prej nj\u00eb shekulli.<\/p><\/section><section class=\"byj-ch\" id=\"bitola-1909\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">02<\/span><span class=\"byj-stamp\">Manastir \u00b7 1909<\/span><h2>Dy oficer\u00eb t\u00eb lindur n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit<\/h2><p class=\"byj-where\">Arkivi Shtet\u00ebror, Manastir \u00b7 14\u201315 shtator 2026<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-k=\"s1417\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_1417-scaled.webp\" alt=\"Nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb liceut ushtarak t\u00eb Manastirit, pllaka 1417\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"s515\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_515.webp\" alt=\"Gjasht\u00eb oficer\u00eb t\u00eb rinj, pllaka 515\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"st1\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_st1-scaled.webp\" alt=\"Mb\u00ebrritja e delegacionit t\u00eb von der Goltz-it n\u00eb stacionin e Manastirit\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"tent\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_tent-scaled.webp\" alt=\"Oficer\u00eb para \u00e7adrave, n\u00eb manovra\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"st3\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_st3-scaled.webp\" alt=\"Stacioni i Manastirit, banda dhe delegacioni\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"s1417|50|50|1\" data-cap=\"Oborri i liceut ushtarak t\u00eb Manastirit. Pllaka 1417.\">Milton Manaki p\u00ebrs\u00ebriti gjith\u00eb jet\u00ebn se e kishte fotografuar Mustafa Qemalin. Kishte arsye ta besonte. Qemali kishte studiuar n\u00eb liceun ushtarak t\u00eb Manastirit dhe v\u00ebllez\u00ebrit fotografonin gjith\u00e7ka q\u00eb kalonte n\u00ebp\u00ebr qytet: nx\u00ebn\u00ebs, oficer\u00eb, pashallar\u00eb, sulltan\u00eb. Arkivi i besoi, dhe dy pllaka xhami hyn\u00eb n\u00eb regjistra si \u00abnx\u00ebn\u00ebs t\u00eb liceut ushtarak, me Qemal Ataturkun\u00bb.<\/p><p data-f=\"s515|50|50|1\" data-cap=\"Gjasht\u00eb oficer\u00eb t\u00eb rinj, n\u00eb studio. Pllaka 515.\">Pllaka 1417 tregon nj\u00eb oborr shkolle: gati pes\u00ebdhjet\u00eb nx\u00ebn\u00ebs me uniform\u00eb, me qeleshe e shpata, n\u00eb tri radh\u00eb, para nj\u00eb nd\u00ebrtese me xhama t\u00eb thyer. Pllaka 515 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb portret studioje: gjasht\u00eb oficer\u00eb t\u00eb rinj, me shpatat mb\u00ebshtetur te \u00e7izmet, mes nj\u00eb perdeje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe nj\u00eb tapete me lule. I kalova t\u00eb gjitha fytyrat, radh\u00eb pas radhe. Qemali nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb asnj\u00ebr\u00ebn.<\/p><p data-f=\"s515|77|27|3.6\" data-cap=\"Ismail Enveri, djathtas. Pllaka 515.\">Ishte dikush tjet\u00ebr. U nisa nga nj\u00eb dyshim i thjesht\u00eb: nga ata t\u00eb rinj, shum\u00eb u b\u00ebn\u00eb dikush n\u00eb histori. Oficeri n\u00eb skajin e djatht\u00eb t\u00eb pllak\u00ebs 515, pran\u00eb dritares, me mustaqet e holla dhe v\u00ebshtrimin e drejt\u00eb, \u00ebsht\u00eb Ismail Enveri, Enver Pasha i m\u00ebvonsh\u00ebm, nj\u00eb nga udh\u00ebheq\u00ebsit e xhonturqve.<\/p><p data-f=\"s1417|18|60.5|4.2\" data-cap=\"Ismail Enveri, majtas. Pllaka 1417.\">I nj\u00ebjti burr\u00eb shfaqet edhe te pllaka 1417, majtas, pak i ndar\u00eb nga radh\u00ebt e nx\u00ebn\u00ebsve.<\/p><p data-f=\"s515|77|27|2.2\">Enveri dhe Qemali kishin lindur n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit, 1881. Ishin oficer\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn ushtri, n\u00eb garnizonet e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs perandori q\u00eb po shp\u00ebrb\u00ebhej, dhe rival\u00eb q\u00eb n\u00eb rini. Enveri do ta \u00e7onte Perandorin\u00eb n\u00eb luft\u00eb. Qemali do t\u00eb b\u00ebnte nga rr\u00ebnojat e saj Turqin\u00eb.<\/p><p data-f=\"st1|50|50|1\" data-cap=\"Stacioni i Manastirit, 1909.\">N\u00ebse fotografia e Qemalit ekzistonte, duhej k\u00ebrkuar m\u00eb von\u00eb: jo mes nx\u00ebn\u00ebsve, por pasi ishte kthyer n\u00eb zon\u00eb si oficer. Ua propozova k\u00ebt\u00eb gjurm\u00eb koleg\u00ebve t\u00eb mi n\u00eb Arkivin e Manastirit, Goce, Dimitar dhe Maria. Ata i gjet\u00ebn fotografit\u00eb.<\/p><p data-f=\"st1|50|62|1.3\">Jemi n\u00eb vitin 1909. Revolucioni xhonturk i 1908 e kishte detyruar sulltanin t\u00eb rivendoste kushtetut\u00ebn. Kund\u00ebrrevolucioni i pranver\u00ebs 1909 ishte shtypur nga nj\u00eb ushtri e nisur nga Selaniku dhe Abdylhamiti ishte rr\u00ebzuar. Perandoria th\u00ebrriste s\u00ebrish instruktorin e saj m\u00eb t\u00eb respektuar, gjeneralin gjerman Colmar von der Goltz, Goltz Pash\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb reformuar ushtrin\u00eb. Goltz b\u00ebn nj\u00eb turne inspektimi n\u00eb garnizonet e Ballkanit. Manastiri \u00ebsht\u00eb nj\u00ebri prej tyre, dhe v\u00ebllez\u00ebrit Manaki jan\u00eb aty.<\/p><p data-f=\"st1|64.4|54|4.2\" data-cap=\"Stacioni i Manastirit: oficeri n\u00eb radh\u00ebn e par\u00eb.\">Pllaka e par\u00eb: stacioni. Nj\u00eb tren pasagjer\u00ebsh, me dyert e vagon\u00ebve t\u00eb hapura dhe kok\u00eb kureshtare n\u00ebp\u00ebr dritare. P\u00ebrpara q\u00ebndron delegacioni: pallto t\u00eb gjata, disa t\u00eb err\u00ebta, disa t\u00eb \u00e7elura, qeleshe, \u00e7izme. N\u00eb radh\u00ebn e par\u00eb, i shtr\u00ebnguar mes dy oficer\u00ebve t\u00eb lart\u00eb, nj\u00eb oficer i ri me mustaqe t\u00eb holla dhe v\u00ebshtrim t\u00eb ngul\u00ebt.<\/p><p data-f=\"tent|54.4|50.4|3\" data-cap=\"Manovra: Colmar von der Goltz, n\u00eb qend\u00ebr.\">Pllaka e dyt\u00eb: nj\u00eb fush\u00eb manovrash. Prapa, \u00e7adra t\u00eb m\u00ebdha me flamurka n\u00eb shtyll\u00eb; p\u00ebrpara, \u00e7izme plot balt\u00eb. N\u00eb qend\u00ebr, nj\u00eb burr\u00eb i moshuar me syze, me pallto t\u00eb \u00e7elur: von der Goltz.<\/p><p data-f=\"tent|46.7|50.2|5\" data-cap=\"Manovra: i nj\u00ebjti oficer, n\u00eb radh\u00ebn e dyt\u00eb.\">N\u00eb radh\u00ebn e dyt\u00eb, gjysm\u00eb i fshehur, e nj\u00ebjta fytyr\u00eb nga stacioni.<\/p><p data-f=\"st3|50|55|1.2\" data-cap=\"Stacioni i Manastirit, e nj\u00ebjta dit\u00eb.\">Pllaka e tret\u00eb \u00ebsht\u00eb gjithashtu nga stacioni, e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs dit\u00eb. Nj\u00eb band\u00eb me vegla bronzi pret trenin.<\/p><p data-f=\"st3|64.4|55.2|5.5\" data-cap=\"Janaq Manaki, mes oficer\u00ebve.\">Mes njer\u00ebzve, gati i fshehur mes oficer\u00ebve, q\u00ebndron Janaq Manaki. N\u00ebse Janaqi \u00ebsht\u00eb n\u00eb fotografi, aparatin e mbante Miltoni. Pra Miltoni ishte aty, me aparatin, dit\u00ebn kur nj\u00eb oficer i ri me emrin Mustafa Qemal q\u00ebndronte n\u00eb peron. Fotografia p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn foli gjith\u00eb jet\u00ebn ekzistonte. Thjesht nuk ishte ajo q\u00eb tregonte.<\/p><p data-f=\"st1|64.4|54|6\" data-cap=\"Fytyra e krahasuar nga eksperti.\">Nj\u00eb dyshim, sado i fort\u00eb, mbetet dyshim. K\u00ebrkova nj\u00eb ekspertiz\u00eb. Artisti kriminalist Aurelian B\u0103dulescu e krahasoi fytyr\u00ebn n\u00eb fotografit\u00eb e Manastirit me portrete t\u00eb sigurta t\u00eb Ataturkut: forma e kok\u00ebs, vija e vetullave dhe e vesh\u00ebve, linja e hund\u00ebs, buza e poshtme, rrudhat mes vetullave. P\u00ebrfundimi i tij: \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjti person.<\/p><\/div><\/div><div class=\"byj-after\"><p>K\u00ebt\u00eb vjesht\u00eb shkova n\u00eb Manastir me tren, n\u00eb linj\u00ebn e vjet\u00ebr Selanik\u2013Manastir, t\u00eb hapur nga osman\u00ebt m\u00eb 1894. Me t\u00eb mb\u00ebrriti delegacioni i von der Goltz-it m\u00eb 1909; me t\u00eb do t\u00eb vinte sulltani dy vjet m\u00eb von\u00eb. Ishte nj\u00eb linj\u00eb e mir\u00eb, me trena t\u00eb bukur. Sot treni ndalon n\u00eb Follorin\u00eb, n\u00eb kufirin mes Greqis\u00eb dhe Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut. P\u00ebr nj\u00ebzet e pes\u00eb kilometrat e fundit deri n\u00eb Manastir nuk ka m\u00eb as tren, as transport publik. \u00cbsht\u00eb, n\u00eb miniatur\u00eb, historia e Ballkanit t\u00eb shekullit t\u00eb fundit: linja mbeti, rruga u k\u00ebput.<\/p><p>Stacioni \u00ebsht\u00eb ende aty. E nj\u00ebjta nd\u00ebrtes\u00eb e verdh\u00eb, t\u00eb nj\u00ebjtat harqe me tulla t\u00eb kuqe rreth dritareve. N\u00eb mur, nj\u00eb pllak\u00eb mermeri kujton dat\u00ebn: 13 korrik 1894.<\/p><\/div><div class=\"byj-trio\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_gara_front.webp\" alt=\"Stacioni i Manastirit, 2026\" loading=\"lazy\"><figcaption>Manastir, nj\u00eb m\u00ebngjes shtatori 2026.<\/figcaption><\/figure><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_gara_peron_v2.webp\" alt=\"Peroni i stacionit t\u00eb Manastirit\" loading=\"lazy\"><figcaption>Platforma, po at\u00eb m\u00ebngjes.<\/figcaption><\/figure><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_gara_placa_v2.webp\" alt=\"Pllaka: linja Selanik\u2013Manastir, 13 korrik 1894\" loading=\"lazy\"><figcaption>Korrik 1894. Shtator 2026.<\/figcaption><\/figure><\/div><p class=\"byj-doc\"><a href=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Expertiza_Ataturk_Badulescu.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ekspertiza kriminalistike \u00b7 Aurelian B\u0103dulescu (PDF)<\/a><\/p><div class=\"byj-pair\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_eu_arhiva.webp\" alt=\"Arkivi i Manastirit, shtator 2026.\" loading=\"lazy\"><figcaption>Arkivi i Manastirit, n\u00eb mes t\u00eb shtatorit 2026.<\/figcaption><\/figure><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_eu_camera.webp\" alt=\"Arkivi i Manastirit, shtator 2026.\" loading=\"lazy\"><figcaption>Arkivi i Manastirit, po ajo dit\u00eb shtatori, 2026.<\/figcaption><\/figure><\/div><p class=\"byj-coda\">Tremb\u00ebdhjet\u00eb media nga Maqedonia e Veriut dhe Turqia e raportuan zbulimin. Arkivi i Manastirit ka njoftuar k\u00ebrkime t\u00eb reja.<\/p><\/section><section class=\"byj-ch\" id=\"plovdiv\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">03<\/span><span class=\"byj-stamp\">Plovdiv \u00b7 1916\u20131919<\/span><h2>\u00c7far\u00eb kishte n\u00eb korniza<\/h2><p class=\"byj-where\">Plovdiv \u00b7 prill 2026<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-k=\"p2336\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_2336.webp\" alt=\"Janaq Manaki me t\u00eb brendshme, para portreteve, Plovdiv\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"p3387\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_3387.webp\" alt=\"Janaq Manaki me kostum, para portreteve, Plovdiv\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"p2336|50|50|1\" data-cap=\"Plovdiv, 1916\u20131919.\">Mes 1916 dhe 1919, Janaq Manaki jetoi n\u00eb Plovdiv, at\u00ebher\u00eb Filipopol, n\u00eb arrest sht\u00ebpie. Ishte larg Manastirit, larg studios, larg v\u00ebllait, dhe nuk i lejohej t\u00eb largohej nga qyteti. Nj\u00eb njeri q\u00eb e kishte kaluar jet\u00ebn rrug\u00ebve, me aparatin mbi mushk\u00eb, nuk mund t\u00eb udh\u00ebtonte m\u00eb.<\/p><p data-f=\"p2336|45|35|3\" data-cap=\"Versioni i par\u00eb: me t\u00eb brendshme.\">Nga ato vite arkivi i Manastirit ruan shum\u00eb fotografi t\u00eb tij. Dy, t\u00eb b\u00ebra n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend, jan\u00eb si dy versione t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit njeri. Te e para q\u00ebndron n\u00eb oborr, mes portreteve, me t\u00eb brendshme.<\/p><p data-f=\"p3387|46|38|2.6\" data-cap=\"Versioni i dyt\u00eb: me kostum.\">Te e dyta vesh kostum, veshjen e nj\u00eb fotografi t\u00eb respektuar. N\u00eb t\u00eb dyja duket shum\u00eb i qejfsh\u00ebm, thuajse i g\u00ebzuar. Asgj\u00eb n\u00eb to nuk tregon se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb njeri n\u00ebn ruajtje. P\u00ebrkundrazi: duket si dikush q\u00eb ka gjetur klient\u00eb dhe nj\u00eb q\u00ebllim. Rreth tij, t\u00eb mb\u00ebshtetura pas nj\u00eb muri prej guri, ka portrete t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb korniza: burra me mustaqe, gra me flok\u00eb t\u00eb ngritura lart. N\u00eb Plovdiv Janaqi b\u00ebri at\u00eb q\u00eb dinte: portrete.<\/p><p data-f=\"p3387|50|50|1\">Fotografit\u00eb njiheshin, por ishin lexuar si dokumente biografike: Janaqi n\u00eb internim. Mua m\u00eb interesonin kornizat. I pash\u00eb n\u00eb Plovdiv bashk\u00eb me Petko Todorov, etnolog i Muzeut Etnografik Rajonal, dhe thash\u00eb me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb at\u00eb q\u00eb m\u00eb mundonte prej koh\u00ebsh: n\u00ebse k\u00ebto portrete jan\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebtu, disa duhet t\u00eb ekzistojn\u00eb ende. Petko e v\u00ebshtroi gjat\u00eb imazhin. \u00abMendoj se kam par\u00eb nj\u00eb. Por nuk jam i sigurt.\u00bb<\/p><p data-f=\"p3387|54.6|36|3.4\" data-cap=\"Korniza pas Janaqit.\">Portreti i par\u00eb doli po at\u00eb dit\u00eb. Nj\u00eb burr\u00eb me flok\u00eb t\u00eb bardha t\u00eb shkurtra, mustaqe t\u00eb p\u00ebrdredhura dhe dy dekorata n\u00eb gjoks. \u00cbsht\u00eb fytyra n\u00eb korniz\u00ebn pran\u00eb shpatull\u00ebs s\u00eb Janaqit.<\/p><p data-f=\"p2336|43|32|3.4\" data-cap=\"Korniza me portretin e gruas, pran\u00eb kok\u00ebs s\u00eb Janaqit.\">I dyti doli t\u00eb nes\u00ebrmen: nj\u00eb grua me flok\u00eb t\u00eb ngritura lart. N\u00eb t\u00eb dyja, n\u00eb k\u00ebndin e posht\u00ebm djathtas, e nj\u00ebjta firm\u00eb me boj\u00eb: <em>Manaki<\/em>, emri i shkurtuar i qytetit, <em>Phil.<\/em>, dhe viti.<\/p><\/div><\/div><div class=\"byj-trio byj-port\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_barber_found.webp\" alt=\"Portreti, si\u00e7 u gjet.\" loading=\"lazy\"><figcaption>Portreti, si\u00e7 u gjet.<\/figcaption><\/figure><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_barber.webp\" alt=\"Konstantin Giorgiev Iakumidis, berber i carit Ferdinand. Firmosur Manaki, Filipopol.\" loading=\"lazy\"><figcaption>Konstantin Giorgiev Iakumidis, berber i carit Ferdinand. Firmosur Manaki, Filipopol.<\/figcaption><\/figure><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_woman.webp\" alt=\"Portret gruaje, firmosur Manaki, Filipopol.\" loading=\"lazy\"><figcaption>Portret gruaje, firmosur Manaki, Filipopol.<\/figcaption><\/figure><\/div><div class=\"byj-after\"><p>Burrin mund ta em\u00ebrtojm\u00eb: Konstantin Giorgiev Iakumidis, berber i princit dhe m\u00eb pas i carit Ferdinand t\u00eb Bullgaris\u00eb, nga i cili kishte marr\u00eb dekoratat n\u00eb gjoks. Dyqani i tij shfaqet n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr fotografi Manaki: mbi vitrin\u00eb shkruan <em>\u041f\u0440\u0438\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u043d \u043a\u043e\u0430\u0444\u044c\u043e\u0440<\/em>, berber i oborrit. Nga antikuaret e qytetit bleva m\u00eb pas fotografi t\u00eb tjera ku shfaqen t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt njer\u00ebz. P\u00ebr nj\u00eb shekull secili kishte ndjekur rrug\u00ebn e vet, n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpi, trash\u00ebgimi, shp\u00ebrngulje, luft\u00ebra e nd\u00ebrrime regjimesh. Tani takoheshin s\u00ebrish n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn histori.<\/p><\/div><figure class=\"byj-cmp\"><div class=\"byj-cmp-box\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_plov_azi2.webp\" alt=\"Plovdiv, 2026\" loading=\"lazy\"><div class=\"byj-cmp-top\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_3289.webp\" alt=\"Plovdiv, 1916\u20131919\" loading=\"lazy\"><\/div><span class=\"byj-cmp-l\">Plovdiv, 1916\u20131919<\/span><span class=\"byj-cmp-r\">Plovdiv, 2026<\/span><input type=\"range\" min=\"0\" max=\"100\" value=\"50\" aria-label=\"T\u00ebrhiqni rr\u00ebshqit\u00ebsin: rruga e berberhanes s\u00eb oborrit, at\u00ebher\u00eb dhe tani.\"><\/div><figcaption>T\u00ebrhiqni rr\u00ebshqit\u00ebsin: rruga e berberhanes s\u00eb oborrit, at\u00ebher\u00eb dhe tani.<\/figcaption><\/figure><div class=\"byj-after\"><p>Ka edhe nj\u00eb fotografi tjet\u00ebr nga e nj\u00ebjta rrug\u00eb, e b\u00ebr\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb kund\u00ebrt. Janaqi q\u00ebndron pas nj\u00eb porte prej hekuri t\u00eb fark\u00ebtuar, me kapel\u00eb n\u00eb kok\u00eb, duke u mbajtur pas hekurave si nj\u00eb i burgosur. Mbi port\u00eb, nj\u00eb tabel\u00eb: <em>\u0424\u043e\u0442\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u044f<\/em>, fotografi. P\u00ebr nj\u00eb njeri n\u00eb arrest sht\u00ebpie, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb thuash n\u00ebse \u00ebsht\u00eb shaka apo rr\u00ebfim. Ndoshta t\u00eb dyja.<\/p><p>Porta ndodhej mes dy nd\u00ebrtesave t\u00eb figur\u00ebs m\u00eb sip\u00ebr. P\u00ebrmes hekurave duket sht\u00ebpia p\u00ebrball\u00eb, dhe ajo sht\u00ebpi ekziston ende. Edhe porta \u00ebsht\u00eb ende aty, mes nj\u00eb kafeneje dhe nj\u00eb dyqani: e bardh\u00eb tani, me nj\u00eb automat kafeje pran\u00eb.<\/p><\/div><div class=\"byj-solo byj-port\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_5324.webp\" alt=\"Janaq Manaki pas port\u00ebs s\u00eb studios, Plovdiv\" loading=\"lazy\"><figcaption>Janaq Manaki pas port\u00ebs, Plovdiv, 1916\u20131919.<\/figcaption><\/figure><\/div><p class=\"byj-coda\">Sfondi i fotografis\u00eb nuk ishte m\u00eb dekor. Ishte b\u00ebr\u00eb prov\u00eb.<\/p><\/section><section class=\"byj-ch\" id=\"sliven\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">04<\/span><span class=\"byj-stamp\">Sliven \u00b7 2026<\/span><h2>Malet nuk p\u00ebrputheshin<\/h2><p class=\"byj-where\">Sliven \u00b7 prill 2026<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-k=\"sl1916\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_sliven1916.webp\" alt=\"Panoram\u00eb me Janaq Manakin, e regjistruar si Plovdiv\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"sl1916|50|50|1\" data-cap=\"N\u00eb regjist\u00ebr: \u00abpanorama e Plovdivit\u00bb.\">N\u00eb regjistrin e arkivit t\u00eb Manastirit, fotografia shkruan \u00abpanorama e Plovdivit, me Janaqin n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb\u00bb. Janaqi q\u00ebndron p\u00ebrpara, qyteti shtrihet pas tij dhe n\u00eb horizont ngrihet nj\u00eb mal. Njer\u00ebzit n\u00eb Plovdiv t\u00eb cil\u00ebve ua tregova than\u00eb se \u00ebsht\u00eb Plovdivi.<\/p><p data-f=\"sl1916|42|80|2.6\" data-cap=\"Janaq Manaki, n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb.\">E shikova me qytetin e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebrpara, dhe di\u00e7ka nuk p\u00ebrputhej. Plovdivi \u00ebsht\u00eb qytet kodrash, me lart\u00ebsi mes sht\u00ebpive, jo nj\u00eb qytet n\u00eb rr\u00ebz\u00eb t\u00eb nj\u00eb muri shk\u00ebmbor.<\/p><p data-f=\"sl1916|60|22|2.4\" data-cap=\"Mali n\u00eb horizont.\">Fillimisht ishte nj\u00eb ndjesi, pastaj nj\u00eb dyshim. Mali kishte nj\u00eb form\u00eb q\u00eb e kisha par\u00eb: Sinite Kamani, Shk\u00ebmbinjt\u00eb e Kalt\u00ebr, masivi q\u00eb ngrihet mbi qytetin e Slivenit. I njihja nga udh\u00ebtimet e viteve t\u00eb pandemis\u00eb.<\/p><p data-f=\"sl1916|50|55|1.5\">Shkova n\u00eb Sliven me fotografin\u00eb dhe k\u00ebrkova k\u00ebndin. Pallatet socialiste e kan\u00eb ndryshuar krejt siluet\u00ebn e qytetit, aq sa n\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb panorama e sotme duket si nj\u00eb vend tjet\u00ebr. Duke krahasuar, megjithat\u00eb, dol\u00ebn n\u00eb pah tri nd\u00ebrtesa nga imazhi i Janaqit, ende n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, dhe mes tyre zona e kull\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb sahatit. Fotografia nuk \u00ebsht\u00eb nga Plovdivi. \u00cbsht\u00eb nga Sliveni.<\/p><\/div><\/div><figure class=\"byj-cmp\"><div class=\"byj-cmp-box\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_sliven2026.webp\" alt=\"Sliven, 2026\" loading=\"lazy\"><div class=\"byj-cmp-top\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_sliven1916.webp\" alt=\"Janaq Manaki, 1916\u20131919\" loading=\"lazy\"><\/div><span class=\"byj-cmp-l\">Janaq Manaki, 1916\u20131919<\/span><span class=\"byj-cmp-r\">Sliven, 2026<\/span><input type=\"range\" min=\"0\" max=\"100\" value=\"50\" aria-label=\"T\u00ebrhiqni rr\u00ebshqit\u00ebsin: Sliveni n\u00eb vitet e Janaqit dhe Sliveni sot.\"><\/div><figcaption>T\u00ebrhiqni rr\u00ebshqit\u00ebsin: Sliveni n\u00eb vitet e Janaqit dhe Sliveni sot.<\/figcaption><\/figure><div class=\"byj-after\"><p>Nj\u00eb enigm\u00eb mbyllet dhe hapet nj\u00eb tjet\u00ebr. Zyrtarisht, mes 1916 dhe 1919, Janaqit nuk i lejohej t\u00eb dilte nga Plovdivi. Si mb\u00ebrriti n\u00eb Sliven, nj\u00ebqind kilometra larg, me aparatin fotografik? Ndoshta mori nj\u00eb leje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Ndoshta ekziston nj\u00eb dokument q\u00eb ende nuk e ka gjetur askush. Ose ndoshta, si kaq shpesh n\u00eb Ballkan, larg\u00ebsia mes rregullit dhe realitetit ishte m\u00eb e vog\u00ebl nga \u00e7\u2019l\u00ebn\u00eb t\u00eb kuptohet aktet zyrtare.<\/p><\/div><\/section><section class=\"byj-ch\" id=\"laista\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">05<\/span><span class=\"byj-stamp\">Laista \u00b7 1898<\/span><h2>E nj\u00ebjta minut\u00eb, n\u00eb tri vende<\/h2><p class=\"byj-where\">Zagori, 2017 \u00b7 Manastir, 2024 \u00b7 Ksanthi, 2025\u20132026<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-recalc-dims=\"1\" data-k=\"laista2\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Laista2.webp?ssl=1\" alt=\"Fest\u00eb n\u00eb sheshin e Laist\u00ebs, fotografi e ruajtur nga familja Papathanasiou\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-recalc-dims=\"1\" data-k=\"laista0\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Laista0.webp?ssl=1\" alt=\"Fragment negativi n\u00eb xham me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sken\u00eb, arkivi i Manastirit\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"laista2|50|50|1\">Laista, Laka n\u00eb vllahisht, \u00ebsht\u00eb fshati m\u00eb i izoluar i maleve t\u00eb Zagorit. Rreth 1900 kishte mbi dy mij\u00eb banor\u00eb. Sot, n\u00eb dim\u00ebr, jetojn\u00eb aty n\u00ebnt\u00eb vet\u00eb. V\u00ebllez\u00ebrit Manaki e fotografuan fshatin dy her\u00eb: nj\u00eb panoram\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe nj\u00eb fest\u00eb n\u00eb shesh.<\/p><p data-f=\"laista2|50|40|1.4\">Panoram\u00ebn e kisha datuar p\u00ebraf\u00ebrsisht: rreth vitit 1900. M\u00eb 2017 ia tregova Takis Tzimas-it, fotograf athinas me origjin\u00eb nga Laista, i cili e botoi n\u00eb revist\u00ebn e fshatit. Pak muaj m\u00eb von\u00eb revista mb\u00ebrriti n\u00eb Bukuresht dhe fotografia kishte nj\u00eb vit t\u00eb sakt\u00eb: 1898. Fshatar\u00ebt e dinin secili kur ishte ngritur sht\u00ebpia e tyre. Nga sht\u00ebpit\u00eb q\u00eb shfaqen dhe ato q\u00eb mungojn\u00eb, e datuan m\u00eb sakt\u00eb se \u00e7do arkiv. Nj\u00eb komunitet q\u00eb nuk e shkroi kurr\u00eb historin\u00eb e vet e kishte mbajtur mend deri n\u00eb vit.<\/p><p data-f=\"laista2|50|60|1.8\" data-cap=\"Kopja e familjes Papathanasiou, Laista.\">Fotografia e fest\u00ebs pati tjet\u00ebr fat. N\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb fshatit, t\u00eb familjes Papathanasiou, ruhej nj\u00eb imazh pothuajse identik, i b\u00ebr\u00eb ndoshta disa minuta m\u00eb par\u00eb ose m\u00eb pas, me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt njer\u00ebz paksa t\u00eb zhvendosur.<\/p><p data-f=\"laista0|50|50|1\" data-cap=\"Fragmenti i negativit nga Manastiri.\">Pastaj, m\u00eb 2024, n\u00eb arkivin e Manastirit, gjeta nj\u00eb fragment t\u00eb thyer negativi n\u00eb xham me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sken\u00eb. Tri fotografi t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs minut\u00eb, t\u00eb ruajtura nj\u00eb shekull n\u00eb tri vende, Rumani, Greqi dhe Maqedoni t\u00eb Veriut, pa ditur nj\u00ebra p\u00ebr tjetr\u00ebn.<\/p><\/div><\/div><div class=\"byj-trio\"><figure><img data-recalc-dims=\"1\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Laista0.webp?ssl=1\" alt=\"Manastir\" loading=\"lazy\"><figcaption>Manastir<\/figcaption><\/figure><figure><img data-recalc-dims=\"1\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Laista1.webp?ssl=1\" alt=\"Nj\u00eb version tjet\u00ebr i s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs sken\u00eb\" loading=\"lazy\"><figcaption>Nj\u00eb version tjet\u00ebr i s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs sken\u00eb<\/figcaption><\/figure><figure><img data-recalc-dims=\"1\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Laista2.webp?ssl=1\" alt=\"Laista, familja Papathanasiou\" loading=\"lazy\"><figcaption>Laista, familja Papathanasiou<\/figcaption><\/figure><\/div><div class=\"byj-after\"><p>Zonj\u00ebn Chariklia Margaritopoulou, t\u00eb lindur n\u00eb Laista, e njoha n\u00eb Ksanthi n\u00eb n\u00ebntor 2025. I kisha shkruar me email shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, pa marr\u00eb p\u00ebrgjigje. P\u00ebrgjigjja erdhi pik\u00ebrisht dit\u00ebn e vetme kur ndodhesha rast\u00ebsisht n\u00eb qytet, n\u00eb rrug\u00ebn mes Shkupit dhe Stambollit, duke zhvendosur ekspozit\u00ebn. Ajo ishte nisur nga letrat e nj\u00eb s\u00ebndyku familjar dhe kishte shkruar nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb trash\u00eb p\u00ebr familjet e fshatit, t\u00eb shp\u00ebrndara n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Si f\u00ebmij\u00eb shkonte me kal\u00eb nga Grevena n\u00eb Laista, dy dit\u00eb rrug\u00eb n\u00ebp\u00ebr pyjet e Pindit.<\/p><p>U pam\u00eb s\u00ebrish n\u00eb shkurt 2026, dit\u00ebn e par\u00eb t\u00eb kreshm\u00ebs, t\u00eb nes\u00ebrmen e Karnavalit t\u00eb Ksanthit, me lagana dhe shum\u00eb lloje hallve, si\u00e7 e do tradita greke. Pak dit\u00eb m\u00eb von\u00eb m\u00ebsova se kishte vdekur.<\/p><\/div><div class=\"byj-wide\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_xanthi.webp\" alt=\"Ksanthi, 23 shkurt 2026. Zonja Chariklia Margaritopoulou, n\u00eb qend\u00ebr.\" loading=\"lazy\"><figcaption>Ksanthi, 23 shkurt 2026. Zonja Chariklia Margaritopoulou, n\u00eb qend\u00ebr.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/section><section class=\"byj-ch\" id=\"korce\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">06<\/span><span class=\"byj-stamp\">Kor\u00e7\u00eb \u00b7 2025<\/span><h2>Nj\u00eb kambanore dhe nj\u00eb kull\u00eb<\/h2><p class=\"byj-where\">Kor\u00e7\u00eb \u00b7 tetor 2025<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-k=\"k1900\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_korce_1900.webp\" alt=\"Kor\u00e7a nga lart, fotografi e v\u00ebllez\u00ebrve Manaki\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"kazi\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_korce_azi7193.webp\" alt=\"Kor\u00e7a sot, nga i nj\u00ebjti k\u00ebnd\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"kcontur\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_korce_contur.webp\" alt=\"Kontura e Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Gjergjit n\u00eb kalldr\u00ebm\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"k1900|50|50|1\" data-cap=\"Kor\u00e7a, fillimi i shekullit XX. Negativ n\u00eb xham, arkivi Manaki, Manastir.\">Fotografia e Miltonit e tregon Kor\u00e7\u00ebn nga lart: \u00e7ati me tjegulla, oborre, rrug\u00eb t\u00eb drejta q\u00eb ngjiten drejt kodr\u00ebs, dhe n\u00eb fund, n\u00ebn malin e zhveshur, minaren e Xhamis\u00eb s\u00eb Mirahorit, nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb vjetrat n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb duket sikur \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb me dron.<\/p><p data-f=\"k1900|31|31|3.4\" data-cap=\"Minarja e Xhamis\u00eb s\u00eb Mirahorit.\">U pyeta nga ishte b\u00ebr\u00eb. K\u00ebndi nuk l\u00eb shum\u00eb mund\u00ebsi. Rreth vitit 1900 n\u00eb Kor\u00e7\u00eb nuk kishte asnj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb kaq t\u00eb lart\u00eb. Vet\u00ebm nj\u00eb vend mund ta ngrinte fotografin mbi \u00e7atit\u00eb: kambanorja e Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Gjergjit, e p\u00ebrfunduar m\u00eb 1905.<\/p><p data-f=\"kazi|50|50|1\" data-cap=\"Kor\u00e7\u00eb, tetor 2025.\">Kisha nuk ekziston m\u00eb. N\u00eb fund t\u00eb viteve \u201960 regjimi komunist e shembi p\u00ebr t\u2019i hapur vend bibliotek\u00ebs. E rifotografova nga e vetmja pik\u00eb e lart\u00eb q\u00eb mbeti af\u00ebr: nj\u00eb kull\u00eb e ngritur n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn epok\u00eb, disa dhjet\u00ebra metra m\u00eb tej. Majtas duket s\u00ebrish minarja e Xhamis\u00eb s\u00eb Mirahorit; p\u00ebrpara, pallatet e viteve \u201970. Nj\u00eb kambanore u z\u00ebvend\u00ebsua nga nj\u00eb kull\u00eb. Qyteti njihet, ndon\u00ebse minarja \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr: e shkat\u00ebrruar edhe ajo n\u00ebn regjimin e Enver Hoxh\u00ebs, u rind\u00ebrtua m\u00eb 2014.<\/p><p data-f=\"kcontur|50|52|1\" data-cap=\"Kontura e kish\u00ebs, e vizatuar n\u00eb kalldr\u00ebm.\">Nga lart, nga e nj\u00ebjta kull\u00eb, pash\u00eb edhe gjurm\u00ebn e kish\u00ebs. Kontura e saj \u00ebsht\u00eb vizatuar sot me gur t\u00eb bardh\u00eb n\u00eb kalldr\u00ebmin e rrug\u00ebs, absida dhe muret, si n\u00eb planin e nj\u00eb arkitekti. \u00c7do dit\u00eb dikush ndez aty nj\u00eb qiri, n\u00eb vendin e nj\u00eb kishe n\u00eb kambanoren e s\u00eb cil\u00ebs u ngjit, nj\u00eb shekull m\u00eb par\u00eb, nj\u00eb fotograf vlleh me aparatin n\u00eb shpin\u00eb.<\/p><\/div><\/div><figure class=\"byj-cmp\"><div class=\"byj-cmp-box\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_korce_azi7193.webp\" alt=\"Kor\u00e7\u00eb, 2025\" loading=\"lazy\"><div class=\"byj-cmp-top\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_korce_1900.webp\" alt=\"Kor\u00e7\u00eb, pas vitit 1905\" loading=\"lazy\"><\/div><span class=\"byj-cmp-l\">V\u00ebllez\u00ebrit Manaki<\/span><span class=\"byj-cmp-r\">Kor\u00e7\u00eb, 2025<\/span><input type=\"range\" min=\"0\" max=\"100\" value=\"50\" aria-label=\"Kor\u00e7a at\u00ebher\u00eb dhe tani\"><\/div><figcaption>T\u00ebrhiqni rr\u00ebshqit\u00ebsin: Kor\u00e7a nga kambanorja e zhdukur dhe Kor\u00e7a nga kulla e sotme.<\/figcaption><\/figure><\/section><section class=\"byj-ch\" id=\"bitola-1911\"><header class=\"byj-head\"><span class=\"byj-no\">07<\/span><span class=\"byj-stamp\">Manastir \u00b7 1911<\/span><h2>Nj\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb t\u00eb vetme<\/h2><p class=\"byj-where\">Manastir \u00b7 n\u00ebntor 2025<\/p><\/header><div class=\"byj-scrolly\"><div class=\"byj-fig\"><div class=\"byj-frame\"><div class=\"byj-stage\"><img data-k=\"su1911\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_sultan1911.webp\" alt=\"Sulltan Mehmet V Reshadi n\u00eb Manastir, 1911\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><img data-k=\"suazi\" src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_sultan_azi.webp\" alt=\"Nd\u00ebrtesa sot, nga dritarja e Arkivit\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><span class=\"byj-ring\"><\/span><\/div><\/div><p class=\"byj-cap\"><\/p><\/div><div class=\"byj-text\"><p data-f=\"suazi|50|45|1\" data-cap=\"Sot: rektorati i universitetit.\">E fotografova nga dritarja e Arkivit, mes bredhave. Nd\u00ebrtesa u ngrit p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb t\u00eb vetme: at\u00eb t\u00eb sulltan Mehmet V Reshadit, n\u00eb ver\u00ebn e 1911. Ishte udh\u00ebtimi i fundit i nj\u00eb sulltani nga Konstandinopoja n\u00eb Ballkanin ende osman.<\/p><p data-f=\"su1911|50|50|1\" data-cap=\"Manastir, vera e 1911.\">V\u00ebllez\u00ebrit Manaki fotografuan ceremonin\u00eb para sht\u00ebpis\u00eb: oficer\u00eb, n\u00ebpun\u00ebs e par\u00ebsi t\u00eb vendosur me sakt\u00ebsin\u00eb e protokollit, secili n\u00eb vendin e vet. \u00cbsht\u00eb figura e nj\u00eb rendi q\u00eb duket i sigurt p\u00ebr veten. Nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb fillonte Lufta e Par\u00eb Ballkanike dhe Manastiri ishte nd\u00ebr qytetet e para q\u00eb humbi Perandoria.<\/p><p data-f=\"su1911|58|40|1.8\" data-cap=\"Fasada neoklasike.\">Sht\u00ebpia sot \u00ebsht\u00eb rektorati i universitetit. Fasada \u00ebsht\u00eb neoklasike, evropiane, si\u00e7 e k\u00ebrkonte shija politike e koh\u00ebs. Plani \u00ebsht\u00eb osman, i kthyer nga brenda, me hierarki dhomash q\u00eb fasada nuk i tradhton. Nga jasht\u00eb Evropa, nga brenda Perandoria. Si i gjith\u00eb qyteti.<\/p><p>V\u00ebllez\u00ebrit e filmuan edhe vizit\u00ebn: sulltanin, kortezhin, turm\u00ebn n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb. Pak sekonda film nga nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb do t\u00eb zhdukej brenda nj\u00eb viti.<\/p><\/div><\/div><figure class=\"byj-film\"><video src=\"https:\/\/beyondyesterday.org\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/j_sultan.mp4\" muted loop playsinline preload=\"metadata\"><\/video><figcaption>Vizita e sulltan Mehmet V Reshadit n\u00eb Manastir, 1911. Film i v\u00ebllez\u00ebrve Manaki. Burimi: Kinoteka e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut.<\/figcaption><\/figure><\/section><footer class=\"byj-end\"><p>Ditari vazhdon. Zbulimet e reja shfaqen k\u00ebtu, ashtu si\u00e7 vijn\u00eb.<\/p><\/footer><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ditar arkivi dhe terreni \u00c7far\u00eb tregon sfondi Fotografit\u00eb e v\u00ebllez\u00ebrve Manaki nuk mbarojn\u00eb te korniza. Nj\u00eb detaj n\u00eb sfond shtron [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1444,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"page-builder","ast-site-content-layout":"full-width-container","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"disabled","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"disabled","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-1409","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.6","language":"sq","enabled_languages":["en","ro","el","sq","mk","tr","bg","ka"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ro":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"el":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sq":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"mk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ka":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1409"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1489,"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1409\/revisions\/1489"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beyondyesterday.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}