Приказни во камен
Камената населба на големите слики е Сирако, Sereacu на аромански, на планината Цумерка. За разлика од Авдела и многу други села фотографирани од браќата Манаки, изгледа замрзната во времето. Куќите и црквите остануваат речиси непроменети, во текот на еден век што се чувствува 1:1. Соседното село Каларитес – Cælarli на аромански – го дели овој безвременски квалитет, иако неговата архитектура е помалку видлива на сликата. На над 1.200 метри, Каларитес е сместено на пуста висорамнина над длабока провалија со вертикални ѕидови од 500 метри. Оптичката илузија прави Сирако да изгледа само на кратка прошетка, но клисурата го претвора патувањето во неколкучасовно патување. Со автомобил, тоа е заобиколен пат од 20 километри со прекрасен поглед на селата на работ на карпата. Во близина на црквата Свети Ѓорѓија, изградена од жителите на Каларитес, е местото каде што браќата Манаки го доловиле Каларитес на фотографија.
Овие села некогаш имале просперитетни економии, познати по овчарството и работата со сребро – семејството Булгари потекнува од Каларитес. Легендата вели дека ткаенината за армиските наметки на Наполеон била исткаена во Сирако. Ароманците, соочени со суровата планинска клима, ја измислиле првата водоотпорна ткаенина, мешавина од овча волна и козјо влакно.
Каларитес / Călarli
Вејс и Томпсон забележуваат дека во XIX век, двете населби броеле повеќе од шест илјади души. До 1900 година нивниот број веќе бил намален. При моето прво доаѓање, во февруари 2014 година, Сиррако беше сосема опустено и ја издигнуваше својата камена архитектура со гордост, како сведоштво дека човекот таму веќе нема што да бара. Во Калларитес останале само седум жители. Летото, пак, се враќаат многу повеќе – стотици, дури илјадници, најмногу за празникот на Света Богородица.
Дури и тогаш кога местата и градбите изгледаат непроменети на фотографиите, едно столетие историја сепак сменило нешто суштинско: животот на заедниците. Фотографиите, иако на прв поглед изгледаат 1:1, не се нималку идентични – тие откриваат сосема различни светови.
