Гранични спорови решавани од волови
Некои места тврдоглаво одбиваат да бидат фотографирани. Но и јас бев тврдоглав. Во Турија – Крања, на грчки – првпат пристигнав во 2017 година, но местото на фотографијата го идентификував горе долу приближно. Линијата на пејзажот не се совпаѓаше точно како на оригиналната фотографија со црковните кули. Во 2019 година, кога стигнав приквечер, светлината беше контра-жур. Издолжените сенки на снимката на браќата Манаки ме наведоа да помислам дека тие ја направиле фотографијата на зајдисонце. На самото место, разбрав дека тоа биле сенки што ги фрла штотуку изгреаното сонце.
Патувањата по трагите на снимките од 1900 година ми помогнаа да сфатам дека Власите со голема умешност ги избирале местата за своите населби – сигурно според предхристијански религиски ритуали, но и така да во текот на целиот ден дворовите да бидат огреани од сонцето. Или, напротив, на скриено место, кое веднаш не им се открива на разбојниците. Во Турија сонцето било неопходно – тоа не била само сточарска населба, тука се занимавале и со земјоделство, а климата им одговарала. Дури при петтото патување, во март 2025 година, ги дочекав зорите и светлината на изгрејсонцето. Местото останува приближно, но само за два чекора. Ридот што нудел целосна перспектива бил ископан, а во неговото ткиво, половина век по фотографијата на браќата, беше изградена современа сообраќајница.
“Има седум цркви, од кои најголемата изградена во 1790 година стои во центарот на селото блиску до огромен чинар. Останатите шест се на периферијата на селото или на кратко растојание надвор од него. Ова е вообичаената положба за црквите во македонските села и веројатно се должи на законот кој е во сила барем во вилаетите Јанина и Монастир до средината на деветнаесеттиот век, кој предвидувал да не се гради црква во областа на селото. Меѓутоа, локалната традиција има поромантично објаснување за положбата на црквите во Турија. Исто тие велат, застанете на првобитната селска граница која беше обележана пред околу двесте години со пар црни волови врзани за плуг. Кога границата на тој начин била одредена, тие биле закопани живи со плугот на местото каде што сега се наоѓа црквата Свети Илија.“
Алан Вејс и Морис Томпсон, Номадите на Балканот
