Gizli Köy ve Aziz Kosma’nın Ağacı
Wace ve Thompson, Zmixi hakkında şöyle yazar: “Zmixi yaklaşık yüz evlik, pitoresk bir köydür; yerleşim biçimi sayesinde ona yaklaşmadan görünmez. Sakinleri kışları her zaman Elassona ve Larisa ovalarında geçirir. Smixi her zaman tamamen göçebe bir köy değildi; bir zamanlar bazı sakinleri burada sürekli yaşar ve tarımla uğraşırdı. Aşağıdaki vadide, Biga denilen yerde bir tarım köyü bulunduğu söylenir. Oradakiler başkalarıyla birleşerek Smixi’yi kurmuş, ilk olarak bugünkünden daha yukarıda, dağın yamacında yerleşmişlerdi.
Vadide, Aziz Kosma’nın Ağacı olarak bilinen heybetli bir çam yükselir. Efsaneye göre, Aziz köyü ziyaret ettiğinde ağacı kutsamış ve tepesine ahşap bir haç yerleştirmiştir. O zamandan beri ağaç çok büyümüş, haç ise yerinde kalmıştır. Köy kilisesinde yalnızca Aroman dili konuşulur; ancak lehçede pek çok Yunanca unsur vardır. Zmixi halkı Samarina’dakilerle aynı işlerle meşguldür: esasen çobanlık ve katır kervancılığı. Köyden zorlukla erişilen bir yol Ghumara üzerinden Briaza’ya ve Aous vadisine çıkar; başka bir yol ise Avdela’ya ulaşır — yaklaşık iki buçuk saatlik mesafede.”
