Zamanın Kıvrımları
Laista, Zagori’nin en ücra yerleşimidir; bir zamanlar en büyük ve en müreffehiydi. 1900 civarında, Manakia kardeşler burayı fotoğrafladığında 2000’den fazla nüfusu vardı; bugün yıl boyunca kalan insan sayısı on bile değildir. Yerel halkın yardımıyla fotoğrafın çekildiği noktayı belirledim: Aziz Georgios’un metohionu. Rivayete göre burada Aetolialı Aziz Kosmas vaaz vermiştir.
Laista’da fotoğrafçı Takis Tzimas ile tanıştım. Köy için yayımladığı Laista Nea dergisinde kareyi basmak istedi; bunun köyün en eski fotoğrafı olduğundan emindi. Ona 1900’lerde çekildiğini söyledim. Dergi Bükreş’e ulaştığında fotoğraf 1898 yılına tarihlenmişti. Tzimas, köylülerin evlerin tarihini çok iyi bildiklerini; fotoğraftaki bazı yapıların yokluğu ya da varlığı sayesinde yılı saptadıklarını açıkladı. Yazılı tarihi olmayan bir topluluğun hafızasının şaşırtıcı kesinliği!
Birkaç ay sonra, Takis’in dergisinde başka bir kare yayımladım: köy meydanındaki insanlar. Bunun sonucunda Papathanasiou ailesinin evinde, neredeyse aynı, muhtemelen birkaç dakika arayla çekilmiş başka bir fotoğraf bulundu. 2024’teyse Bitola arşivinde aynı bayramı gösteren, kırık bir cam negatif parçasına rastladım. Bir asır boyunca üç ayrı ülkede saklanan kareler, mucizevî biçimde yeniden birleşmiş oldu.
