Η Λαΐστα, γνωστή ως Λάκα στα βλάχικα, είναι ο πιο απομακρυσμένος οικισμός στην περιοχή του Ζαγορίου και κάποτε ο πιο πυκνοκατοικημένος και ευημερεύων. Μέχρι το 1900, όταν οι αδερφοί Μανάκια τράβηξαν αυτή τη φωτογραφία, είχε ακόμη πάνω από 2.000 κατοίκους.
Το ταξίδι στη Λαΐστα είχε τις προκλήσεις του, αλλά άξιζε τον κόπο λόγω των ενδιαφερουσών συναντήσεων που κάναμε. Με τη βοήθεια των ντόπιων διαπιστώσαμε ότι η φωτογραφία των αδελφών Μανάκια είναι τραβηγμένη από το ασκητήριο του Αγίου Γεωργίου, όπου σύμφωνα με την παράδοση κήρυξε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Αν και το χωριό ήταν κρυμμένο από δέντρα, αυτή τη φορά το drone δεν ήταν αναγκαίο. Σκαρφαλώνοντας στη στέγη της εκκλησίας, μπόρεσα να δω τη θέα του χωριού.
Στη Λαΐστα είχα μια αξέχαστη συνάντηση με τον φωτογράφο Τάκη Τζίμα, ο οποίος ζει στην Αθήνα και επιμελείται ένα περιοδικό για το χωριό που κυκλοφορεί από την Αθήνα ως την Αμερική. Ζήτησε να δημοσιεύσει τη φωτογραφία του χωριού, πιθανότατα την παλαιότερη γνωστή, που του είπα ότι τραβήχτηκε γύρω στο 1900. Όταν έλαβα το περιοδικό, η ημερομηνία είχε διορθωθεί στο 1898. Ο Τζίμας εξήγησε ότι οι ντόπιοι γνωρίζουν ακριβώς πότε χτίστηκαν τα σπίτια τους, κάτι που τους επέτρεψε να προσδιορίσουν την ημερομηνία λόγω της απουσίας ή της παρουσίας ορισμένων σπιτιών. Για έναν ανθρωπολόγο, το ακριβές έτος μπορεί να έχει μικρότερη σημασία από τη σημασία που έχει το πόσο βαθιά εκτιμάται η μνήμη, ο τόπος και η οικογένεια. Συμπτωματικά, η κορνίζα που χρησιμοποίησα για να εμφανίσω τη φωτογραφία, την είχα αγοράσει από ένα παλαιοπωλείο στη Σουηδία και είχε γραμμένο στη μπορντούρα της το έτος «1898».
Στο επόμενο τεύχος, δημοσίευσα μια άλλη εικόνα από τα αρχεία του Βουκουρεστίου που δείχνει ανθρώπους στην πλατεία του χωριού. Αυτό οδήγησε στην ανακάλυψη μιας σχεδόν πανομοιότυπης φωτογραφίας, που πιθανότατα τραβήχτηκε λίγα λεπτά αργότερα και διατηρούσε στο σπίτι της η οικογένεια Παπαθανασίου. Λίγο καιρό αργότερα, το 2024, έμελλε να ανακαλύψω στο αρχείο του Μοναστηρίου ένα θραύσμα από ένα γυάλινο αρνητικό που απεικόνιζε την ίδια γιορτή στην πλατεία του χωριού της Λαΐστας.
Χωρισμένες από έναν αιώνα και φυλαγμένες σε τρεις διαφορετικές χώρες, οι φωτογραφίες συναντήθηκαν ξανά, σαν από θαύμα, μετά από εκατό χρόνια.
