Αυτή ήταν η πιο δύσκολα αναγνωρίσιμη φωτογραφία από το σύνολο των παλαιών εικόνων από τα βλαχοχώρια των αδελφών Μανάκια που φυλάσσονται στο Βουκουρέστι. Συνήθως, το περίγραμμα του περιβάλλοντος χώρου ή κάποιο σωζόμενο κτίριο -συνήθως η εκκλησία- αποτελούσαν στοιχεία που με βοηθούσαν να αναγνωρίσω το χωριό στις φωτογραφίες. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, το σχήμα των βουνών δεν ήταν ορατό -ήταν η μοναδική φωτογραφία του είδους- και η εικόνα έδειχνε μόνο σπίτια, που είχαν χαθεί προ πολλού.
Κατά κάποιο τρόπο, η διαίσθησή μου με οδήγησε στο Πισοδέρι, κοντά στο πέρασμα της Βίγλας, την περιοχή όπου οι Βλάχοι καταγράφονται για πρώτη φορά στην ιστορία στα βυζαντινά χρονικά. Υπήρχε, ωστόσο, ένα στοιχείο στη φωτογραφία: η αρχιτεκτονική των σπιτιών, η οποία έμοιαζε με εκείνη του κοντινού οικισμού του Νυμφαίου, γνωστού και ως Nεβέσκα στα βλάχικα, ένα μείγμα βαλκανικής-οθωμανικής αρχιτεκτονικής με ευρωπαϊκές, βενετσιάνικες λεπτομέρειες.
Ένα καλοκαίρι, λοιπόν, ξεκίνησα για το Πισοδέρι. Μόλις έφτασα εκεί, δεν μπορούσα να αναγνωρίσω. Ίσως τελικά να μην ήταν το Πισοδέρι. Μετά από δύο ώρες περιπλάνησης στο χωριό και στους γύρω λόφους, προσπαθώντας να βρω μια αμυδρά παρόμοια προοπτική, τα παράτησα και πήγα στην τοπική ταβέρνα. Ο ιδιοκτήτης, που δεν καταγόταν από εκεί, πρότεινε να περιμένουμε μέχρι το βράδυ, όταν θα μαζεύονταν οι γέροντες του χωριού για ένα ποτήρι τσίπουρο, και να τους μιλήσουμε. Χωρίς να χρειάζεται, ένας άντρας από το διπλανό τραπέζι σηκώθηκε και κοίταξε την παλιά φωτογραφία, λέγοντας: Σε αυτό το σπίτι εγώ γεννήθηκα! Ήταν το τελευταίο σπίτι του παλιού Πισοδερίου, το οποίο είχε επιβιώσει σχεδόν μέχρι σήμερα, αλλά κάηκε το 2014. Ο συγκεκριμένος άντρας, ο Κοσμάς Ρούφος, ειδικός σε ότι έχει να κάνει με το κρασί, περνούσε από το χωριό του μόνο μια φορά το χρόνο πηγαίνοντας στην Κέρκυρα, σταματώντας για λίγο για έναν καφέ. Έτυχε να διασταυρωθούν οι δρόμοι μας.
Επέστρεψα στο Πισοδέρι τον Μάρτιο του 2025, ελπίζοντας να κάνω μια λήψη πολύ πιο πιστή στο πλαίσιο της αρχικής φωτογραφίας. Η οπτική γωνία από την όποια είχαν τραβήξει τη φωτογραφία τους οι αδελφοί Μανάκια ήταν ασυνήθιστη· δεν υπήρχε ίχνος ουρανού στην εικόνα, σαν να κοιτούσε κανείς μέσα από το μάτι ενός πουλιού. Πώς ήταν δυνατόν κάτι τέτοιο; Στη νέα μου φωτογραφία φαίνεται ξεκάθαρα η τοποθεσία του σπιτιού που είχε καεί εννέα χρόνια νωρίτερα. Τα δέντρα είναι γυμνά και τα ίχνη της φωτιάς φαίνονται ακόμα. Ακόμα και έτσι, όμως, δεν κατάφερα να επαναλάβω το ακριβές καδράρισμα. Μόνο όταν επέστρεψα στο σπίτι μου, μπόρεσα να συνειδητοποιήσω ότι η αρχική φωτογραφία είχε πιθανότατα τραβηχτεί από το μπαλκόνι του επιβλητικού ελληνικού σχολείου που κάποτε βρισκόταν πάνω από το χωριό. Κάτι που σημαίνει ότι θα χρειαστεί να κάνω ένα ακόμη ταξίδι στο Πισοδέρι.
