Aromanların Kış Şehri
1900’de Grevena, Aromanlar için önemli bir kışlama noktasıydı; çobanlar dağlardan inerek kışlarını burada geçirirdi. Birçoğu — Manakia kardeşlerin doğduğu Avdela dâhil — burada kışlık evlere sahipti; yazın köylerine dönerlerdi.
Alman dilbilimci Gustav Weigand, 1895 tarihli Die Aromunen adlı eserinde Grevena’da 80 Türk, 120 Rum ve yalnızca 20 Aroman hanesi bulunduğunu yazar. Ama kış gelince Aroman sayısı büyük ölçüde artar; Samarina, Smixi ve Furka’dan gelen 200’den fazla aile ile şehir birkaç ay boyunca ağırlıkla Aroman olurdu. Böylece Grevena ilginç bir döngü yaşardı: yazın Rum, kışın Aroman şehri.
Bugün Manakia kardeşlerin çektiği panoramadan pek az iz kalmıştır — hem mecazen hem fiilen. Depremler ve demografik değişimler şehri dönüştürdü; camiler kayboldu, eski yerleşimden çok az şey kaldı. Tek hâlâ görülebilen unsur, 1900’de Grevena’nın panoramasına hâkim olan saat kulesidir; Manakia kardeşlerin birden çok kareyi birleştirerek oluşturduğu fotoğrafta açıkça görünür. Günümüzdeyse çağdaş binaların arasında uzaktan seçilmesi zordur. 1911’de Manakia kardeşler, aynı noktadan şehrin panoramik bir filmini de çekmişti. O dönemin Grevenası artık yalnızca hafızalarda ve görsel arşivlerde yaşıyor.
