Kaybolmuş Bir Şehrin Yankıları
Moscopole hakkında Wace ve Thompson şunları yazar:
“Tüccarlarının Venedik, Viyana ve Budapeşte’de şubeleri vardı. Şehir bir zamanlar sekiz ila on bin ev ve yaklaşık altmış bin nüfusa sahipti. Moscopole çok sayıda kiliseye sahipti; bugün bunların çoğu, bir zamanlar gelişen mahallelerin bulunduğu yerde, çayırlarda tek başına kalmıştır.
Tepelerin yamacında, yaklaşık yarım saat kuzeye, Vaftizci Yahya’ya adanmış Moscopole Manastırı vardır. Manastır kilisesi 1632’de inşa edilmiştir; şehirdeki kiliselerin çoğu 1700–1760 arasında yapılmıştır. Kilise inşası refahın işaretiyse, Moscopole 1650–1750 arasında en parlak dönemini yaşamıştır. Nihayetinde, Ali Paşa’nın sert yönetimi onu tamamen harap etti; halkı tüm Balkanlara dağıldı.
Bugün Moscopole sadece küçük bir köydür; kısmen Arnavutlar, kısmen de Vlahlar yaşamaktadır; bunların bir kısmı yerlidir, bir kısmı ise Fârşerot koluna mensuptur. Aslında, şehrin görkemli döneminde bile, nüfusun önemli bir Fârşerot unsuru içerdiği muhtemeldir. Tesalyalı rahipler Daniel ve Grigorie, şehrin son derece zengin olduğunu; on iki esnaf loncası, tanınmış bir okul, bir matbaa barındırdığını ve kısacası tüm Avrupa şehirlerinin güzellikleriyle donatıldığını belirtirler. Matbaa, Grigorie adlı bir rahip tarafından yönetilmekteydi; ondan günümüze ulaşan on dinî kitap bilinmektedir.”
