Savaş ve Göç Hikâyeleri
Kruševo’dan sonra yolculuk Trnovo (Aromanca Târnova) ve Magarevo (Aromanca Magarova) köylerine uzandı. Daha önce hiç gitmemiştim. Bu kez köylerin adları, Romanya Köylüleri Ulusal Müzesi arşiv defterlerinde, Țigara-Samurcaș’ın zarif el yazısıyla net biçimde kaydedilmişti. Ama oraya vardığımızda sürpriz başkaydı: hiçbir şey eski fotoğraflardakine benzemiyordu. Bu köyler bir zamanlar varlıklıydı; II. Dünya Savaşı’nda Alman birlikleri tarafından yakılıp yıkıldılar. Bu yüzden bina bulamayışımız doğaldı. Fakat daha garip olan, dağların biçiminin bile farklı görünmesiydi; oysa yüz yılda dağların şekli değişmez. Sonunda anladık: Samurcaș’ın, kardeşlerin verdiği bilgilere dayanarak yaptığı lokalizasyon yanlıştı. Bir gün boyunca iki köyü adımladıktan sonra fark ettik ki mesele teknikti: Manakia kardeşlerin fotoğraf tekniği arka planı her zaman net vermezdi; yerleşimleri öne çıkarmak için cam klişeden kâğıda aktarırken arkadaki dağları bastırmışlardı.
Trnovo ve Magarevo’da savaş ve göç üzerine hikâyeler derledik. Eski köyden sağ kalan birkaç ev bulduk; ama bunlar fotoğraflarda yoktu. En sonunda anladım ki Trnovo’daki Manakia fotoğrafından bugüne kalan tek şey, kilisenin ve Balkanlardaki ilk Romen okulunun yanında yükselen o ulu çınardı. Orijinal karede net biçimde görünür. Aroman köylerinin kurucu efsaneleri hep bir ağaç dikilmesiyle başlar; Trnovo’da da yalnızca bu ağaç, Almanların geçişinden sağ çıkmıştı. Başlangıç hayatta kalmıştı. Magarevo fotoğrafının ise köylerin sınırını işaret eden taş köprüden çekildiğini tespit ettik.
